Με μια δίωρη μη θρησκευτική νεκρώσιμη τελετή - συναυλία την Πέμπτη 8 Φεβρουαρίου στο Παρίσι, ο ΙΑΝΗΣ ΞΕΝΑΚΗΣ απογειώθηκε στα ηχητικά σύμπαντα. Γεννήθηκε στη Βραϊλα της Ρουμανίας από έλληνες γονείς το 1922 και πέθανε την Κυριακή 4 Φεβρουαρίου του 2001 στο Παρίσι. Στον 20ο αιώνα και στην αυγή του 21ου, υπήρξε το παράδειγμα του καθολικού ανθρώπου, του αναγεννησιακού ανθρώπου. Πρωτοπόρος της ηλεκτρονικής μουσικής, μαθηματικός, φιλόσοφος, αρχιτέκτονας. Σπούδασε μηχανικός στο Ε.Μ. Πολυτεχνείο. Τον καιρό της Κατοχής και του Εμφυλίου υπήρξε μαχητής του αντάρτικου. Το Δεκέμβρη του 1944, φοιτητής του Πολυτεχνείου, και μέλος του σπουδαστικού Λόχου Λόρδος Μπάιρον, με εντολή του ΕΛΑΣ, φρουρούσε το Πολυτεχνείο. Βρετανικό τανκ γκρέμισε την πύλη του Πολυτεχνείου - η χούντα αργότερα απλώς μιμήθηκε - τους βρετανούς χασάπηδες - και χτύπησε με ρουκέτες τους φοιτητές. Ο Γιάννης Ξενάκης έχασε το μισό του πρόσωπο και το ένα του μάτι. Το 1947 έφυγε κρυφά από την Ελλάδα για να αποφύγει τη σύλληψη. Το εμφυλιοπολεμικό στρατοδικείο τον καταδίκασε σε θάνατο με την κατηγορία της ανυποταξίας. Ως την πτώση της χούντας δεν επιτρεπόταν να ταξιδέψει στην Ελλάδα.
Η παρακάτω, συνέντευξη δόθηκε το Σεπτέμβρη του 1978, όταν είχε έλθει στις Μυκήνες και παρουσίασε το "Πολύτοπο των Μυκηνών".
Ερώτηση:
Αν ο άνθρωπος οικοδομήσει μια κοινωνία ελεύθερη, δε θα μπορέσει να ασχοληθεί ελεύθερα με αυτά που θέλει; Να εγκαθιδρύσει τον εαυτό του μέσα στη φύση; Να πλατύνει τις γνώσεις του;ΞΕΝΑΚΗΣ:
Ο Αριστόξενος ο Ταραντίνος ερχόταν από τη σκοπιά των μουσικών και έλεγε τα ίδια πράγματα διαφορετικά. Για να κάνω διπλό ένα διάστημα ογδόης, πρέπει απλώς να προσθέσω ένα διάστημα, μουσικό διάστημα, μιας άλλης ογδόης. Επομένως, αυτό που ο Πυθαγόρας έλεγε πολλαπλασιασμό, ο Αριστόξενος, που ήταν μουσικός, το έλεγε πρόσθεση. Η σχέση τώρα που υπάρχει, σημείο προς σημείο, ανάμεσα στο ύψος που ακούμε και στα μήκη της χορδής, του φυσικού αντικειμένου που παράγει τον ήχο, τη σχέση αυτή δεν την είδανε εκείνη την εποχή, παρά το γεγονός ότι την πραγματοποίησαν. Σαν μαθηματική θεωρία την είδανε πολύ αργότερα. Είναι η λεγόμενη λογαριθμική συνάρτηση ή η αντιστροφή της, η εκθετική συνάρτηση. Να ένα παράδειγμα, που οι μουσικοί είχαν διατυπώσει ορισμένες απόψεις, σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια πριν διατυπωθούν στα μαθηματικά.
Ένα άλλο παράδειγμα είναι η συσχέτιση του χώρου με ένα χαρακτηριστικό του ήχο, όπως είναι το ύψος. Ο χώρος και το μουσικό ύψος δεν έχουν καμιά σχέση. Το ύψος είναι μια εντύπωση που πηγάζει από τις παλμικές δονήσεις, τη συχνότητα ενός σώματος που πάλλεται. Μια χορδή, που πάλλεται, ας πούμε, με 440 παλμούς το δευτερόλεπτο, στην ακουστική αντίληψη λέγεται τόνος με ύψος "λα", αυτό που διεθνώς έχει καθιερωθεί σαν "λα". Ανάμεσα λοιπόν στην συχνότητα, στον αριθμό των παλμικών δονήσεων ανά δευτερόλεπτο και στον χώρο, δεν υπήρχε καμιά σχέση. Ίσως οι πρώτοι που έκαναν αυτή τη συσχέτιση ήταν οι Αλεξανδρινοί γραμματικοί, όταν προσπάθησαν με τους τόνους να διασώσουν τον αρχαίο ρυθμό που χανόταν. Η οξεία υποδείχνει άνοδο του τόνου προς τα οξέα, περίπου κατά τέταρτη ή πέμπτη, δεν έχει σημασία. Η οξεία είναι μια γραμμή σε ένα δισδιάστατο χώρο, επάνω στο χαρτί και έχει μια ορισμένη κατεύθυνση. Η περισπωμένη δείχνει, ότι ο ήχος περισπάται, δεν έχει ανοδική ή καθοδική - μιλάμε για το ύψος - πορεία, αλλά πηγαινοέρχεται. Και αυτό το σύμβολο προσπαθεί να εκφράσει στο χώρο αυτό που συμβαίνει στο ύψος. Το ίδιο και η βαρεία.
Ξέρουμε, ότι η βυζαντινή γραφή πολύ στηρίχτηκε σ΄ αυτό - η παρασημαντική καθώς επίσης και η δυτική παρασημαντική, το λεγόμενο γρηγοριανό άσμα. Κατά το 10ο αιώνα στην Ιταλία, δόθηκε μια πιο πλατιά συσχέτιση των τόνων - ύψος - με το χώρο. Προτάθηκαν οι οριζόντιες γραμμές που συγκροτούν μια κλίμακα με σκαλοπάτια. Αν βάλεις στίγματα, σημεία στα σκαλοπάτια, το στίγμα που βρίσκεται πιο ψηλά αντιπροσωπεύει ψηλότερο τόνο. Οι Αλεξανδρινοί έκαναν επίσης το ίδιο, αλλά με μεγαλύτερη ακρίβεια. Όχι μόνο αυτό, αλλά δώσανε και μια χρονική διάταξη, από τα αριστερά προς τα δεξιά, όπως στη γραφή: πρώτα αυτό που είναι αριστερά και μετά αυτό που είναι δεξιά. Το ίδιο εφάρμοσαν και στη μουσική γραφή. Δεν έκαναν καμία σπουδαία θεώρηση, απλώς το είδαν διαφορετικά, και εισήγαγαν το χρόνο πάνω στο χώρο, πάνω σε μια οριζόντια γραμμή. Αυτό που συνάγεται είναι ότι υπάρχει συσχέτιση τόνων και χρόνου, πάνω σε ένα δισδιάστατο χώρο.
Αυτό μας φέρνει κατευθείαν στην Αναλυτική Γεωμετρία. Αλλά η πρώτη νύξη για Αναλυτική Γεωμετρία έγινε τον 13ο αιώνα και η οριστική θεωρία αναπτύχθηκε το 17ο αιώνα με τον Καρτέσιο και αναπτύσσεται μέχρι σήμερα. Η παράσταση δύο χαρακτηριστικών τού ήχου και η συσχέτισή τους σε ένα χώρο δισδιάστατο είχε γίνει στη μουσική πολύ πριν γίνει στα μαθηματικά. Και όχι μόνο αυτό. Ενώ στην Αναλυτική Γεωμετρία οι διαστάσεις - δύο, τρεις ή περισσότερες, ανάλογα με το πολυδιάστατο του χώρου - είναι της αυτής ουσίας, είναι χώρος, στη μουσική οι διαστάσεις αυτές δεν έχουν καμία συγγένεια ουσίας. Είναι χρόνος η μια διάσταση, ύψος η άλλη διάσταση - ακόμα και αφηρημένα. Τι κρύβεται πίσω από αυτό; Κρύβεται η δομή, ή διαταχτική δομή που ανακαλύφθηκε μόλις το 19ο αιώνα, πρώτα από τους μαθηματικούς, ενώ οι ψυχολόγοι ήταν τότε καθυστερημένοι σ΄ αυτό το σημείο.
Άλλο παράδειγμα, πολύ σημαντικό για τη μουσική είναι η κατασκευή μορφών, συγκροτημάτων, αφηρημένων συσκευών όπως η φυγή, η λεγόμενη φούγκα. Η φυγή είναι μια συσκευή αφηρημένη, που γίνεται με ήχους. Τι σημαίνει συσκευή; Είναι ένα προϊόν της πανάρχαιης επιδίωξης του ανθρώπου να φτιάξει εργαλεία και πράγματα, και ακόμα αυτοκίνητα εργαλεία. Τα πρώτα αυτοκίνητα εργαλεία είναι ίσως οι μύλοι αλλά και οι ατμομηχανές που είχε ανακαλύψει ο Ηρων, νομίζω, ο Αλεξανδρινός. Η σκέψη του ανθρώπου ήταν να κατασκευάσει συσκευές οι οποίες να παράγουν πράγματα από μόνες τους, αυτόματα. Οι μουσικοί λοιπόν δώσανε ένα παράδειγμα αφηρημένου αυτοματισμού, με τη φυγή. Το αυτόματο απασχόλησε πολλούς φιλόσοφους και επιστήμονες. Ο Καρτέσιος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τα αυτόματα, γιατί μελέτησε τη σχέση ανάμεσα στο έμψυχο ον, τον άνθρωπο δηλαδή και τα ζώα, και στα άψυχα κατασκευάσματα του ανθρώπου που έχουν μια μηχανική μορφή. Πολύ αργότερα, μόλις στον 20ο αιώνα, κυρίως με τις εργασίες του Βίνερ, εμφανίστηκε η θεωρία των αυτομάτων, η κυβερνητική.
Να λοιπόν που η μουσική έχει άμεση σχέση, όχι μόνο με τα μαθηματικά, αλλά και με πολύ βαθύτερα προβλήματα, επιδιώξεις και πόθους του ανθρώπου, όπως είναι η επιθυμία της δημιουργίας. Πολύ ωραία το λέει αυτό και ο Γκαίτε στον Φάουστ. Σήμερα, αυτό παίρνει νέες διαστάσεις με τις εφαρμογές και προεκτάσεις της γενετικής, με την παρθενογέννηση και την τεχνητή αναπαραγωγή και κατεύθυνση των χαρακτηριστικών των όντων. Τώρα γίνεται συζήτηση σε ευρύ πεδίο, τουλάχιστον στην Αμερική, ίσως και αλλού, αν έχουμε το δικαίωμα να ρυθμίζουμε με την ευγονική τις επόμενες γενιές. Αυτό είναι και θα γίνει ένα από τα βασικά ζητήματα, σπουδαιότερο ίσως από τα κοινωνικά, που θα απασχολήσει την επόμενη γενιά. Είναι λοιπόν τόσο άρρηκτα δεμένη η μουσική με όλα τα θεμελιακά προβλήματα τα γενικότερα και τα ειδικότερα, από τα μαθηματικά μέχρι το γενικό όραμα που έχει ή που δεν έχει μπροστά της η ανθρωπότητα. Λείπουν πολλά οράματα. Χάθηκαν με το χαμό των Θρησκειών και η ανθρωπότητα προσπαθεί να τα αντικαταστήσει με άλλα.
Η δική μας εποχή είναι πάρα πολύ σημαντική, γιατί είμαστε μάρτυρες όλων αυτών των ζυμώσεων, πρωτοφανών στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ίσως η μόνη περίοδος, που έχει κάποια αναλογία με τη σημερινή, είναι η Αλεξανδρινή, με αυτό το συγκερασμό των Θρησκειών, των ιδεών και των ιδεολογιών, με αυτή την οικουμενικότητα της εποχής, που στηρίχτηκε στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού σε λαούς τόσο διαφορετικούς ανάμεσά τους και με τόσο διαφορετικές ιδέες. Δυστυχώς, ήρθε ο Χριστιανισμός και τα χάλασε όλα.
ΕΡΩΤΗΣΗ:
Θα σας πω τι σκέφτομαι απάνω σ΄ αυτά. Σε ορισμένα σημεία συμφωνώ, άλλα σημεία νομίζω ότι παράγονται από δόγματα. Η Τέχνη δεν αποτελεί απλή αντανάκλαση της κοινωνίας και της εκάστοτε ιδεολογίας. Περικλείει σαν οραματισμό, σαν σπέρμα, αυτό που έρχεται, ωθεί την πάλη για την εγκαθίδρυση της ενότητας του ανθρώπου με τη Φύση. Δίνει ακόμα στον άνθρωπο γνώση και αναγνώριση των νόμων της Φύσης, που είναι απαραίτητη για να διαμορφώσει τις σχέσεις του με τη Φύση και να εγκαθιδρύσει την ύπαρξή του. Πώς βλέπετε εσείς αυτό το ζήτημα; ΞΕΝΑΚΗΣ:
Είπατε ακόμα, πως η τέχνη περικλείνει σαν σπέρμα την επόμενη κοινωνία. Εγώ δε θα το έλεγα έτσι. Γιατί είναι σαν να αναγνωρίζει κανείς μια τελεολογία στην τέχνη. Νομίζω ότι η δράση του ανθρώπου δεν έχει τελεολογία, δεν έχει σκοπό. Αυτή η παρατήρηση ισχύει επίσης και στο άλλο σημείο, για την κατάκτηση της Φύσης από τον άνθρωπο. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι ιμπεριαλιστικό.
ΕΡΩΤΗΣΗ:
Εγκαθίδρυση της ενότητας του ανθρώπου με τη Φύση. Σε καμιά περίπτωση δε μιλάμε για κατάκτηση της Φύσης, με την έννοια ότι ο άνθρωπος θα γίνει το πρωταρχικό στη σχέση του με τη Φύση. Αναγνωρίζουμε την πρωταρχικότητα της Φύσης.ΞΕΝΑΚΗΣ:
ΕΡΩΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
Αλλά θα πρόκειται για προσωρινή ισορροπία που θα μεταβληθεί αρκετά γρήγορα. Η ιστορία μας διδάσκει ότι οι κοινωνικές εναλλαγές ποτέ δεν έχουν όμοια μορφή. Πώς λοιπόν πιστεύετε εσείς, ότι μπορεί να εγκαθιδρυθούν ορισμένες σχέσεις σαν αυτές που λέτε αιώνιες και έλεγα και εγώ, χωρίς αυτούς τους ανεμοστρόβιλους τους εσωτερικούς που γκρεμίζουν τα πάντα; Όχι. Η φύση του ανθρώπου δεν είναι τέτοια. Είναι σαν να θέλετε να αλλάξετε τη φύση του Ανθρώπου. Ίσως να γίνει αυτό με μια γενετική μετάλλαξη. Δεν ξέρω, αμφιβάλω. Είμαι τόσο απαισιόδοξος, γιατί οι αντιθέσεις είναι η κινητήρια δύναμη του ανθρώπου. Αν βρεθεί σε κοινωνία ισορροπημένη, θα ξεπέσει, θα χάσει τη δύναμή του και τη δημιουργικότητά του.
ΕΡΩΤΗΣΗ:
Δε θεωρούμε έμφυτη την τάση του ανθρώπου να εκμεταλλεύεται και να καταπιέζει. Όταν οι σημερινές σχέσεις παραγωγής, που είναι σχέσεις καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, εκλείψουν, θα εκλείψει και η νοοτροπία που διαπερνά σήμερα την ανθρώπινη συμπεριφορά. Από την άλλη μεριά, η κομμουνιστική κοινωνία δε θα είναι η πραγματοποίηση της ισορροπίας και της ακινησίας. Αντιθέσεις και αντιφάσεις θα υπάρχουν, αλλά σε ανώτερο επίπεδο, καθόλου στο επίπεδο της ταξικής εκμετάλλευσης και της καταπίεσης.ΞΕΝΑΚΗΣ:
ΕΡΩΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
ΕΡΩΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
Στην εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, είχαμε την τάση για ενοποίηση. Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχανε φτάσει στη δημιουργία μιας οικουμενικής πολιτείας όπου υπήρχε ο ίσος πολίτης και σταμάτησαν οι πόλεμοι. Αργότερα, με την πτώση του Βυζαντίου, έρχεται η βαρβαρότητα. Δημιουργούνται μεγάλα βασίλεια, παντοδύναμες αστυνομίες. Δυνάμεις κατασταλτικές και κράτη που όσο πάνε και μεγαλώνουν. Σήμερα υπάρχουν τρεις δυνάμεις αντιτιθέμενες με εκατομμύρια πληθυσμό. Στην Αρχαία Ελλάδα εγκαθιδρύθηκε τελικά η ενότητα γλωσσική και πολιτική, καθώς και σχετική ισοπολιτεία. Εξαφανίστηκαν οι διαμάχες μεταξύ των περιοχών. Οι αμφικτιονίες ήταν κάτι σαν τη σημερινή ιδέα για την ευρωπαϊκή ενότητα. Ο Μεγάλος Ναπολέοντας προσπάθησε να υλοποιήσει την ίδια οικουμενική αντίληψη. Οι ιδέες της Γ α λ λ ι κ ή ς Ε π α ν ά σ τ α σ η ς θα μπορούσαν να ενοποιήσουν τον κόσμο. Ελπίζω η παγκόσμια ενότητα να μην έρθει μέσα από μια σύρραξη. Θεωρώ λοιπόν θετική τη σύγκλιση καπιταλιστικών και σοβιετικών.
ΕΡΩΤΗΣΗ:
Τι θα θέλατε να πείτε στους Έλληνες καλλιτέχνες;ΞΕΝΑΚΗΣ:
ΕΡΩΤΗΣΗ: Έχετε υπόψη σας τον Τροτσκισμό;
ΞΕΝΑΚΗΣ:
Πώς! Είχα διαβάσει Τρότσκι, την "Προδομένη Επανάσταση". ΕΡΩΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
Δημιουργία σημαίνει βασικά νέο-κοίταγμα. Και από το νέο-κοίταγμα προκύπτουν νέες μορφές και νέες ιδέες. Οι νέες ιδέες μπορεί να φαίνονται αντίθετες με τις παλαιότερες. Αλλά στην ιστορία της τέχνης και των ιδεών, των ανθρώπινων σχέσεων, υπάρχει πάντα μια συνέχεια, όσο και αν νομίζει κανείς ότι μια επανάσταση δημιουργεί εντελώς νέα σχήματα. Τα νέα σχήματα έχουν ένα κομμάτι, ένα μέρος που ανήκει στο παρελθόν. Εντελώς καινούρια σχήματα δεν υπάρχουν πουθενά. Αυτό είναι μια αδυναμία και ταυτόχρονα μια υπόσχεση. Αδυναμία γιατί περιορίζει το ανθρώπινο μαυλά, το εμποδίζει να πετάξει σ΄ άλλους τόπους διαφορετικούς από εκείνους που βρίσκεται. Πρέπει να βασιστείς, να πατήσεις σε κάτι για να πας αλλού. Αν όμως μπορούσες να το κάνεις αυτό, να πας αλλού χωρίς να βαδίσεις πουθενά, θα είχαμε μεγάλα χάσματα και δε θα μπορούσε να σε καταλάβει.
ΕΡΩΤΗΣΗ:
Είναι μια συνέχεια ο άνθρωπος;ΞΕΝΑΚΗΣ:
ΕΡΩΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
ΕΡΩΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
Αφαίρεση δε σημαίνει ότι ανακαλύπτει κανείς μονάχα νόμους ή μορφές ή σχέσεις που υπάρχουν ήδη. Αυτό είναι, νομίζω, μια πατροπαράδοτη σύμβαση, που δεν είναι σωστή. Υπάρχει η αντικειμενική φύση, η αντικειμενική πραγματικότητα. Ο άνθρωπος απλώς ανακαλύπτει την αντικειμενικότητα αυτή, τις σχέσεις που υπάρχουν. Αυτό είναι ένα αίτημα ή ένα αξίωμα που δεν είναι πλήρες. Η συζήτηση, αν υπάρχει πραγματικότητα ή όχι, εξακολουθεί στη φιλοσοφία, αλλά ακόμα και στην επιστήμη. Στις φυσικές επιστήμες, κάθε νέα θεωρία δίνει ορισμένες εξηγήσεις. Δε δίνει μόνο εξηγήσεις, αλλά και χρησιμοποιεί τις φυσικές δυνάμεις. Ύστερα από ορισμένο χρονικό διάστημα δεν μπορεί πια να ανταποκριθεί σε νέα προβλήματα και αλλάζει. Αυτό σημαίνει ότι το κοίταγμα που είχαμε με αυτή τη θεωρία της πραγματικότητας, ήταν προσωρινό. Αυτή την προσωρινότητα την έχουν ενστερνιστεί από τον 19ο αιώνα οι επιστήμονες που ασχολούνται με την πραγματικότητα. Η πραγματικότητα, επομένως ή υπάρχει και μας διαφεύγει ή είναι μια εικόνα που συνεχώς ο άνθρωπος προσαρμόζει, δημιουργώντας νέες σχέσεις. Μπορεί να πει κανείς, ότι η πραγματικότητα είναι άγνωρη ή αγνώριμη και ο άνθρωπος βάζει τη δική του πραγματικότητα. Και αυτή είναι η δημιουργία του ανθρώπου.
Οι Θρησκείες επίσης ήταν μια έκφραση γι΄ αυτό. Και ο τύπος της Θρησκείας, σε κάθε πολιτισμό, είναι ένα μέτρο ενδεικτικό της δημιουργικότητάς του. Όπως είναι η Αιγυπτιακή μυθολογία, όπως η ελληνική, η εβραϊκή, κλπ. Η επιστήμη αντικατάστησε τη Θρησκεία και τη μυθολογία, είναι ένα άλλο είδος μυθολογίας. Για μένα έτσι είναι.
ΕΡΩΤΗΣΗ:
Η Φυσική δηλαδή είναι μια επιστήμη που συνεχώς εξελίσσεται, χωρίς να είναι μια καθολική γλώσσα;ΞΕΝΑΚΗΣ:
ΕΡΩΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
ΕΡΩΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
Μπορούμε να πούμε, ότι οι μαθηματικοί προχώρησαν παραπέρα από τους ψυχολόγους, όταν το 19ο αιώνα προβάλανε την έννοια της κατ΄ αρχήν δομής στα μαθηματικά. Και ανακαλύψανε, ότι αυτές οι δομές είναι τρόποι που βλέπει, είναι πλαίσια μέσα στα οποία βλέπει το μυαλό του ανθρώπου και κατασκευάζει σχέσεις ανάμεσα στα αντικείμενα. Οι πειραματικοί ψυχολόγοι, πολύ αργότερα, τον 20ο αιώνα, ακολούθησαν την γέννηση και την εξέλιξη αυτών των δομών στο μυαλό του ανθρώπου. Έχουμε τις εργασίες ενός Πιαζέ, που έδειξε, ότι αυτές οι δομές αρχίζουν στο παιδί σε ορισμένη μικρή ηλικία και φθάνουν σε ένα βαθμό μέχρι το 12ο έτος της ηλικίας. Και από κει και πέρα, φαίνεται, πως έχουν ύψη και εναλλάσσονται. Η ίδια δομή υπάρχει και σ΄ αυτό που λέμε "χρόνο", στην αίσθηση του χρόνου που έχει ο μουσικός, και σ΄ άλλα ακόμα χαρακτηριστικά του ήχου. Πρόκειται για τον ίδιο τύπο δομής, αυτόν που στα μαθηματικά είναι κεντρικός. Είναι η δομή, ας πούμε, τάξεως, η διατακτική δομή.
Όταν έχεις τρία στοιχεία, από ένα σύνολο, ας πούμε, υψών ή τρία στοιχεία από ένα σύνολο μεγεθών, μπορείς να διατάξεις τα στοιχεία. Να πεις, πως το ένα από τα τρία βρίσκεται στη μέση, ανάμεσα στα δυο άλλα. Αυτή είναι η βασική δομή που κυβερνάει το χρόνο, που κυβερνάει τα ύψη και την ένταση των ήχων και άλλα ακόμα χαρακτηριστικά, αλλά όχι όλα. Όταν πίσω από αυτά τα χαρακτηριστικά υπάρχει η βαθιά αυτή μαθηματική σχέση, που είναι μια βαθιά δομή του ανθρώπινου νου, είναι εύκολο να μπάσει κανείς στη μουσική σύνθεση ότι έχει κατακτηθεί στο χώρο των μαθηματικών. Ο χώρος των μαθηματικών εξαρτάται και από την καθαρή πορεία τη μαθηματική, αλλά και από τις επιρροές άλλων επιστημών - της φυσικής, της οικοδομικής και της κοινωνιολογίας ακόμα τα τελευταία χρόνια.
ΕΡΩΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
ΕΡΩΤΗΣΗ:
ΞΕΝΑΚΗΣ:
Η συνέντευξη αυτή έχει δημοσιευθεί στην ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Νο 13 το Σεπτέμβρη του 1978
Παναγιώτης Βήχος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου